🌐 Akademia Cyberbezpieczeństwa 7–9

Kurs 3 • wiek 7–9 lat

🕵️ Prawda czy kłamstwo w sieci? (Wiek: 7-9 lat)

Nie wszystko w internecie jest prawdą; cyberdetektyw zatrzymuje się, myśli i pyta dorosłego.

8 godzinskrypt prowadzącejkarty warsztatowemateriał dla rodziców

Jak prowadzić ten kurs

Traktuj zajęcia jako rozmowę i trening reakcji, nie jako wykład ekspercki. Dzieci w wieku 7–9 lat potrzebują prostych zasad, powtórek, ruchu i jasnego komunikatu: Zatrzymaj się, pomyśl, zapytaj dorosłego.

Najważniejsze dla rodziców

W domu warto ćwiczyć zdanie: „Nie wiem, czy to prawda — sprawdźmy razem”. Nie wyśmiewaj dziecka za naiwne pytania, bo następnym razem może nie zapytać.

Scenariusze do szybkiego użycia

Możesz je wydrukować, pociąć i losować podczas zajęć.

  • Film mówi: „Od jutra wszystkie szkoły są zamknięte!”, ale nie widać źródła.
  • Obrazek pokazuje kota z sześcioma łapami.
  • Influencer zachwala zwykły ołówek jak najlepszą rzecz świata.
  • Ktoś napisał: „Kliknij, wygrałeś milion monet”.
  • Kolega przesłał straszną plotkę o klasie.

Godzina 1

Wstęp do cyfrowego detektywisty – czy wszystko w internecie to prawda?

↑ góra

Cel

Zrozumienie, że internet to miejsce, w którym obok prawdziwych informacji znajdują się również żarty, zmyślone historie i kłamstwa.

Wiedza w pigułce

Dzieci wprowadzane w cyfrowy świat muszą uczyć się weryfikować to, co widzą. Prawda w sieci bywa często mieszana z fikcją, dlatego pierwszym krokiem do bezpieczeństwa jest zasada: "nie wierz we wszystko, co czytasz lub oglądasz".

Materiały

Scenariusze zajęć "Cyberlekcje 3.0" dla klas I-III z modułu "Prawda czy kłamstwo - jak rozpoznać fałszywe informacje w internecie".

Ćwiczenie z agendy

Prawda czy fałsz? Nauczyciel czyta na głos różne zdania (np. "Krowy potrafią latać", "Pies ma cztery łapy", "W internecie można kupić latający dywan"). Dzieci biegną na jedną stronę sali, jeśli uważają to za prawdę, lub na drugą, jeśli to zmyślona historia.

Co mówić — gotowy skrypt

Powiedz: „Dzisiaj zajmiemy się tematem: Wstęp do cyfrowego detektywisty – czy wszystko w internecie to prawda?. Nie musicie znać trudnych słów — będziemy uczyć się przez przykłady, ruch i zabawę.”

Powiedz: „Najważniejsza zasada tej lekcji brzmi: Nie wszystko w internecie jest prawdą; cyberdetektyw zatrzymuje się, myśli i pyta dorosłego.”

Powiedz: „Powiedz dzieciom prostymi słowami: Dzieci wprowadzane w cyfrowy świat muszą uczyć się weryfikować to, co widzą. Prawda w sieci bywa często mieszana z fikcją, dlatego pierwszym krokiem do bezpieczeństwa jest zasada: "nie wierz we wszystko, co czytasz lub oglądasz".”

Powiedz: „Teraz przejdziemy do ćwiczenia. Waszym zadaniem nie jest odpowiedzieć idealnie, tylko zauważyć, co jest bezpieczne, a co wymaga pomocy dorosłego.”

Powiedz: „Na koniec zapamiętujemy zdanie: Zatrzymaj się, pomyśl, zapytaj dorosłego.”

Przejście do ćwiczenia: „Za chwilę zrobimy zadanie. Nie sprawdzam, kto wie najwięcej. Ćwiczymy bezpieczne decyzje.”

Zamknięcie: „Każdy z was kończy lekcję z jedną zasadą, którą może zabrać do domu.”

Przebieg minuta po minucie

  1. 0–5 minPowitanie i jedno zdanie celu lekcji.
  2. 5–15 minRozmowa kierowana na prostych przykładach z życia dzieci.
  3. 15–25 minMiniwyjaśnienie bez trudnego żargonu.
  4. 25–45 minĆwiczenie główne z agendy.
  5. 45–55 minOmówienie prac/scenek i przełożenie na codzienne zachowanie.
  6. 55–60 minMini-check: jedno zdanie, gest lub karta STOP/OK.

Pytania do dzieci

  • Co według was oznacza temat: „Wstęp do cyfrowego detektywisty – czy wszystko w internecie to prawda?”?
  • Czy zdjęcie zawsze pokazuje prawdę?
  • Po czym poznajemy informację, która próbuje nas przestraszyć?
  • Dlaczego ktoś może wymyślić fałszywą wiadomość?
  • Czy influencer zawsze mówi całą prawdę?
  • Co robimy, gdy nie wiemy, czy coś jest prawdą?

Typowe odpowiedzi dzieci i reakcje prowadzącej

„Widziałem film, więc to prawda.”

Film może pokazywać prawdę, ale może być też przerobiony, wyreżyserowany albo wygenerowany. Dlatego cyberdetektyw nie spieszy się z wiarą.

„Mój ulubiony youtuber by nie skłamał.”

Możemy lubić twórcę, ale nadal sprawdzamy informacje. Czasem film jest reklamą albo żartem.

„Kliknę, żeby sprawdzić.”

Nie klikamy podejrzanych linków, żeby sprawdzić. Najpierw wołamy dorosłego i sprawdzamy razem bezpiecznie.

Dziecko mówi: „Nie wiem”.

To jest bardzo dobra odpowiedź startowa. W bezpieczeństwie w sieci wolno nie wiedzieć — wtedy zatrzymujemy się i pytamy dorosłego.

Dziecko żartuje z tematu.

Nie zawstydzaj. Powiedz spokojnie: „Możemy się uśmiechać, ale temat jest ważny, bo chodzi o bezpieczeństwo dzieci”.

Dziecko opowiada prawdziwą, niepokojącą historię.

Podziękuj za zaufanie, nie wypytuj przy grupie o szczegóły. Powiedz: „Dziękuję, że to mówisz. Po zajęciach porozmawiamy spokojnie z dorosłą osobą, która może pomóc”.

Czego nie mówić

Nie zawstydzaj dziecka za to, że uwierzyło w fałszywą informację. W tym wieku celem jest odruch pytania dorosłego, a nie samodzielny fact-checking.

Mini-check na koniec

Poproś dzieci, aby dokończyły zdanie: „Po tej lekcji wiem, że…” albo pokazały kciukiem: rozumiem / mam pytanie.

Zadanie domowe

W domu: obejrzyjcie jedną informację/filmik i poćwiczcie zdanie: „Nie wiem, czy to prawda — sprawdźmy razem”.

Godzina 2

Dlaczego ludzie zmyślają historie? (Wprowadzenie do Fake News)

↑ góra

Cel

Zrozumienie motywów, dla których w sieci pojawiają się fałszywe informacje (żart, chęć zdobycia popularności, złe intencje).

Wiedza w pigułce

Twórcy nieprawdziwych treści mają różne cele. Czasem to tylko żart, ale bardzo często dezinformacja i fałszywe wiadomości (fake newsy) są tworzone, by manipulować odbiorcami, zdobyć więcej wyświetleń ("lajków") lub kogoś oszukać.

Materiały

Fragmenty krótkich i przystępnych filmów z kampanii edukacyjnej NASK „Uważaj! Dezinformacja”.

Ćwiczenie z agendy

Zabawa w głuchy telefon. Klasyczna gra, która doskonale obrazuje, jak informacja przekazywana z ust do ust (lub z ekranu na ekran) może ulec zniekształceniu i zamienić się w nieprawdziwą plotkę.

Co mówić — gotowy skrypt

Powiedz: „Dzisiaj zajmiemy się tematem: Dlaczego ludzie zmyślają historie? (Wprowadzenie do Fake News). Nie musicie znać trudnych słów — będziemy uczyć się przez przykłady, ruch i zabawę.”

Powiedz: „Najważniejsza zasada tej lekcji brzmi: Nie wszystko w internecie jest prawdą; cyberdetektyw zatrzymuje się, myśli i pyta dorosłego.”

Powiedz: „Powiedz dzieciom prostymi słowami: Twórcy nieprawdziwych treści mają różne cele. Czasem to tylko żart, ale bardzo często dezinformacja i fałszywe wiadomości (fake newsy) są tworzone, by manipulować odbiorcami, zdobyć więcej wyświetleń ("lajków") lub kogoś oszukać.”

Powiedz: „Teraz przejdziemy do ćwiczenia. Waszym zadaniem nie jest odpowiedzieć idealnie, tylko zauważyć, co jest bezpieczne, a co wymaga pomocy dorosłego.”

Powiedz: „Na koniec zapamiętujemy zdanie: Zatrzymaj się, pomyśl, zapytaj dorosłego.”

Przejście do ćwiczenia: „Za chwilę zrobimy zadanie. Nie sprawdzam, kto wie najwięcej. Ćwiczymy bezpieczne decyzje.”

Zamknięcie: „Każdy z was kończy lekcję z jedną zasadą, którą może zabrać do domu.”

Przebieg minuta po minucie

  1. 0–5 minPowitanie i jedno zdanie celu lekcji.
  2. 5–15 minRozmowa kierowana na prostych przykładach z życia dzieci.
  3. 15–25 minMiniwyjaśnienie bez trudnego żargonu.
  4. 25–45 minĆwiczenie główne z agendy.
  5. 45–55 minOmówienie prac/scenek i przełożenie na codzienne zachowanie.
  6. 55–60 minMini-check: jedno zdanie, gest lub karta STOP/OK.

Pytania do dzieci

  • Co według was oznacza temat: „Dlaczego ludzie zmyślają historie? (Wprowadzenie do Fake News)”?
  • Czy zdjęcie zawsze pokazuje prawdę?
  • Po czym poznajemy informację, która próbuje nas przestraszyć?
  • Dlaczego ktoś może wymyślić fałszywą wiadomość?
  • Czy influencer zawsze mówi całą prawdę?
  • Co robimy, gdy nie wiemy, czy coś jest prawdą?

Typowe odpowiedzi dzieci i reakcje prowadzącej

„Widziałem film, więc to prawda.”

Film może pokazywać prawdę, ale może być też przerobiony, wyreżyserowany albo wygenerowany. Dlatego cyberdetektyw nie spieszy się z wiarą.

„Mój ulubiony youtuber by nie skłamał.”

Możemy lubić twórcę, ale nadal sprawdzamy informacje. Czasem film jest reklamą albo żartem.

„Kliknę, żeby sprawdzić.”

Nie klikamy podejrzanych linków, żeby sprawdzić. Najpierw wołamy dorosłego i sprawdzamy razem bezpiecznie.

Dziecko mówi: „Nie wiem”.

To jest bardzo dobra odpowiedź startowa. W bezpieczeństwie w sieci wolno nie wiedzieć — wtedy zatrzymujemy się i pytamy dorosłego.

Dziecko żartuje z tematu.

Nie zawstydzaj. Powiedz spokojnie: „Możemy się uśmiechać, ale temat jest ważny, bo chodzi o bezpieczeństwo dzieci”.

Dziecko opowiada prawdziwą, niepokojącą historię.

Podziękuj za zaufanie, nie wypytuj przy grupie o szczegóły. Powiedz: „Dziękuję, że to mówisz. Po zajęciach porozmawiamy spokojnie z dorosłą osobą, która może pomóc”.

Czego nie mówić

Nie zawstydzaj dziecka za to, że uwierzyło w fałszywą informację. W tym wieku celem jest odruch pytania dorosłego, a nie samodzielny fact-checking.

Mini-check na koniec

Poproś dzieci, aby dokończyły zdanie: „Po tej lekcji wiem, że…” albo pokazały kciukiem: rozumiem / mam pytanie.

Zadanie domowe

W domu: obejrzyjcie jedną informację/filmik i poćwiczcie zdanie: „Nie wiem, czy to prawda — sprawdźmy razem”.

Godzina 3

Nasze emocje a kłamstwa w sieci

↑ góra

Cel

Zauważenie związku między naszymi uczuciami a tym, jak łatwo wierzymy w fałszywe informacje.

Wiedza w pigułce

Emocje (takie jak strach, złość, ogromne zdziwienie) mają bezpośredni wpływ na nasz odbiór informacji. Twórcy dezinformacji celowo używają krzykliwych obrazków i strasznych nagłówków, ponieważ wiedzą, że gdy jesteśmy pod wpływem silnych emocji, nasza odporność na manipulację spada i szybciej w coś wierzymy.

Materiały

Publikacja i scenariusze „Od emocji do odporności na dezinformację”.

Ćwiczenie z agendy

Minki-emotki. Dzieci rysują na papierowych talerzykach różne "emotikony" (strach, radość, złość). Nauczyciel opowiada wymyślone "szokujące" wiadomości (np. "Od jutra zamykają wszystkie place zabaw!"), a dzieci podnoszą talerzyk z emocją, jaką by poczuły. Następnie uczą się, że właśnie w takich momentach trzeba się zatrzymać i wziąć głęboki oddech.

Co mówić — gotowy skrypt

Powiedz: „Dzisiaj zajmiemy się tematem: Nasze emocje a kłamstwa w sieci. Nie musicie znać trudnych słów — będziemy uczyć się przez przykłady, ruch i zabawę.”

Powiedz: „Najważniejsza zasada tej lekcji brzmi: Nie wszystko w internecie jest prawdą; cyberdetektyw zatrzymuje się, myśli i pyta dorosłego.”

Powiedz: „Powiedz dzieciom prostymi słowami: Emocje (takie jak strach, złość, ogromne zdziwienie) mają bezpośredni wpływ na nasz odbiór informacji. Twórcy dezinformacji celowo używają krzykliwych obrazków i strasznych nagłówków, ponieważ wiedzą, że gdy jesteśmy pod wpływem silnych emocji, nasza odporność na manipulację spada i szybciej w coś wierzymy.”

Powiedz: „Teraz przejdziemy do ćwiczenia. Waszym zadaniem nie jest odpowiedzieć idealnie, tylko zauważyć, co jest bezpieczne, a co wymaga pomocy dorosłego.”

Powiedz: „Na koniec zapamiętujemy zdanie: Zatrzymaj się, pomyśl, zapytaj dorosłego.”

Przejście do ćwiczenia: „Za chwilę zrobimy zadanie. Nie sprawdzam, kto wie najwięcej. Ćwiczymy bezpieczne decyzje.”

Zamknięcie: „Każdy z was kończy lekcję z jedną zasadą, którą może zabrać do domu.”

Przebieg minuta po minucie

  1. 0–5 minPowitanie i jedno zdanie celu lekcji.
  2. 5–15 minRozmowa kierowana na prostych przykładach z życia dzieci.
  3. 15–25 minMiniwyjaśnienie bez trudnego żargonu.
  4. 25–45 minĆwiczenie główne z agendy.
  5. 45–55 minOmówienie prac/scenek i przełożenie na codzienne zachowanie.
  6. 55–60 minMini-check: jedno zdanie, gest lub karta STOP/OK.

Pytania do dzieci

  • Co według was oznacza temat: „Nasze emocje a kłamstwa w sieci”?
  • Czy zdjęcie zawsze pokazuje prawdę?
  • Po czym poznajemy informację, która próbuje nas przestraszyć?
  • Dlaczego ktoś może wymyślić fałszywą wiadomość?
  • Czy influencer zawsze mówi całą prawdę?
  • Co robimy, gdy nie wiemy, czy coś jest prawdą?

Typowe odpowiedzi dzieci i reakcje prowadzącej

„Widziałem film, więc to prawda.”

Film może pokazywać prawdę, ale może być też przerobiony, wyreżyserowany albo wygenerowany. Dlatego cyberdetektyw nie spieszy się z wiarą.

„Mój ulubiony youtuber by nie skłamał.”

Możemy lubić twórcę, ale nadal sprawdzamy informacje. Czasem film jest reklamą albo żartem.

„Kliknę, żeby sprawdzić.”

Nie klikamy podejrzanych linków, żeby sprawdzić. Najpierw wołamy dorosłego i sprawdzamy razem bezpiecznie.

Dziecko mówi: „Nie wiem”.

To jest bardzo dobra odpowiedź startowa. W bezpieczeństwie w sieci wolno nie wiedzieć — wtedy zatrzymujemy się i pytamy dorosłego.

Dziecko żartuje z tematu.

Nie zawstydzaj. Powiedz spokojnie: „Możemy się uśmiechać, ale temat jest ważny, bo chodzi o bezpieczeństwo dzieci”.

Dziecko opowiada prawdziwą, niepokojącą historię.

Podziękuj za zaufanie, nie wypytuj przy grupie o szczegóły. Powiedz: „Dziękuję, że to mówisz. Po zajęciach porozmawiamy spokojnie z dorosłą osobą, która może pomóc”.

Czego nie mówić

Nie zawstydzaj dziecka za to, że uwierzyło w fałszywą informację. W tym wieku celem jest odruch pytania dorosłego, a nie samodzielny fact-checking.

Mini-check na koniec

Poproś dzieci, aby dokończyły zdanie: „Po tej lekcji wiem, że…” albo pokazały kciukiem: rozumiem / mam pytanie.

Zadanie domowe

W domu: obejrzyjcie jedną informację/filmik i poćwiczcie zdanie: „Nie wiem, czy to prawda — sprawdźmy razem”.

Godzina 4

Magia czy oszustwo? (Fotomontaże i Sztuczna Inteligencja)

↑ góra

Cel

Uświadomienie najmłodszym, że zdjęcia i filmy w internecie można łatwo modyfikować lub stworzyć od zera.

Wiedza w pigułce

Odbiorcy często wierzą, że "skoro jest zdjęcie, to musi być prawda". Dzieci uczą się, że za pomocą programów graficznych oraz sztucznej inteligencji (AI) można wygenerować obrazy, które wyglądają niesamowicie realistycznie, ale nigdy nie wydarzyły się naprawdę.

Materiały

Seria wideo „AI w Rodzinie – Przewodnik dla małych i dużych odkrywców” – odcinek "Kreatywność z AI".

Ćwiczenie z agendy

Znajdź błąd. Dzieci dostają wydrukowane, ewidentnie przerobione zdjęcia (np. dinozaur robiący zakupy w supermarkecie, kot o sześciu łapach wygenerowany przez AI) i bawią się w detektywów, którzy na wyścigi szukają dowodów na to, że obrazek jest fałszywy.

Co mówić — gotowy skrypt

Powiedz: „Dzisiaj zajmiemy się tematem: Magia czy oszustwo? (Fotomontaże i Sztuczna Inteligencja). Nie musicie znać trudnych słów — będziemy uczyć się przez przykłady, ruch i zabawę.”

Powiedz: „Najważniejsza zasada tej lekcji brzmi: Nie wszystko w internecie jest prawdą; cyberdetektyw zatrzymuje się, myśli i pyta dorosłego.”

Powiedz: „Powiedz dzieciom prostymi słowami: Odbiorcy często wierzą, że "skoro jest zdjęcie, to musi być prawda". Dzieci uczą się, że za pomocą programów graficznych oraz sztucznej inteligencji (AI) można wygenerować obrazy, które wyglądają niesamowicie realistycznie, ale nigdy nie wydarzyły się naprawdę.”

Powiedz: „Teraz przejdziemy do ćwiczenia. Waszym zadaniem nie jest odpowiedzieć idealnie, tylko zauważyć, co jest bezpieczne, a co wymaga pomocy dorosłego.”

Powiedz: „Na koniec zapamiętujemy zdanie: Zatrzymaj się, pomyśl, zapytaj dorosłego.”

Przejście do ćwiczenia: „Za chwilę zrobimy zadanie. Nie sprawdzam, kto wie najwięcej. Ćwiczymy bezpieczne decyzje.”

Zamknięcie: „Każdy z was kończy lekcję z jedną zasadą, którą może zabrać do domu.”

Przebieg minuta po minucie

  1. 0–5 minPowitanie i jedno zdanie celu lekcji.
  2. 5–15 minRozmowa kierowana na prostych przykładach z życia dzieci.
  3. 15–25 minMiniwyjaśnienie bez trudnego żargonu.
  4. 25–45 minĆwiczenie główne z agendy.
  5. 45–55 minOmówienie prac/scenek i przełożenie na codzienne zachowanie.
  6. 55–60 minMini-check: jedno zdanie, gest lub karta STOP/OK.

Pytania do dzieci

  • Co według was oznacza temat: „Magia czy oszustwo? (Fotomontaże i Sztuczna Inteligencja)”?
  • Czy zdjęcie zawsze pokazuje prawdę?
  • Po czym poznajemy informację, która próbuje nas przestraszyć?
  • Dlaczego ktoś może wymyślić fałszywą wiadomość?
  • Czy influencer zawsze mówi całą prawdę?
  • Co robimy, gdy nie wiemy, czy coś jest prawdą?

Typowe odpowiedzi dzieci i reakcje prowadzącej

„Widziałem film, więc to prawda.”

Film może pokazywać prawdę, ale może być też przerobiony, wyreżyserowany albo wygenerowany. Dlatego cyberdetektyw nie spieszy się z wiarą.

„Mój ulubiony youtuber by nie skłamał.”

Możemy lubić twórcę, ale nadal sprawdzamy informacje. Czasem film jest reklamą albo żartem.

„Kliknę, żeby sprawdzić.”

Nie klikamy podejrzanych linków, żeby sprawdzić. Najpierw wołamy dorosłego i sprawdzamy razem bezpiecznie.

Dziecko mówi: „Nie wiem”.

To jest bardzo dobra odpowiedź startowa. W bezpieczeństwie w sieci wolno nie wiedzieć — wtedy zatrzymujemy się i pytamy dorosłego.

Dziecko żartuje z tematu.

Nie zawstydzaj. Powiedz spokojnie: „Możemy się uśmiechać, ale temat jest ważny, bo chodzi o bezpieczeństwo dzieci”.

Dziecko opowiada prawdziwą, niepokojącą historię.

Podziękuj za zaufanie, nie wypytuj przy grupie o szczegóły. Powiedz: „Dziękuję, że to mówisz. Po zajęciach porozmawiamy spokojnie z dorosłą osobą, która może pomóc”.

Czego nie mówić

Nie zawstydzaj dziecka za to, że uwierzyło w fałszywą informację. W tym wieku celem jest odruch pytania dorosłego, a nie samodzielny fact-checking.

Mini-check na koniec

Poproś dzieci, aby dokończyły zdanie: „Po tej lekcji wiem, że…” albo pokazały kciukiem: rozumiem / mam pytanie.

Zadanie domowe

W domu: obejrzyjcie jedną informację/filmik i poćwiczcie zdanie: „Nie wiem, czy to prawda — sprawdźmy razem”.

Godzina 5

Moi internetowi idole – czy mówią całą prawdę?

↑ góra

Cel

Rozwój krytycznego myślenia wobec ulubionych twórców internetowych (influencerów).

Wiedza w pigułce

Dzieci często traktują twórców z YouTube'a czy TikToka jak swoich przyjaciół i bezgranicznie im wierzą. Ważne jest uświadomienie im, że influencerzy kreują swój wizerunek, a ich filmy (np. polecające nową zabawkę) mogą być po prostu płatną reklamą, a nie obiektywną prawdą.

Materiały

Rozdziały z poradnika "W sieci wyzwań" dotyczące nieprawdziwych relacji z idolami z sieci.

Ćwiczenie z agendy

Jestem aktorem-reklamą. Dzieci w parach odgrywają krótkie scenki, udając influencerów, którzy z wielkim entuzjazmem zachwalają najzwyklejszy przedmiot w sali (np. ołówek lub gumkę do mazania), aby zobaczyć, jak łatwo można udawać zachwyt na ekranie.

Co mówić — gotowy skrypt

Powiedz: „Dzisiaj zajmiemy się tematem: Moi internetowi idole – czy mówią całą prawdę?. Nie musicie znać trudnych słów — będziemy uczyć się przez przykłady, ruch i zabawę.”

Powiedz: „Najważniejsza zasada tej lekcji brzmi: Nie wszystko w internecie jest prawdą; cyberdetektyw zatrzymuje się, myśli i pyta dorosłego.”

Powiedz: „Powiedz dzieciom prostymi słowami: Dzieci często traktują twórców z YouTube'a czy TikToka jak swoich przyjaciół i bezgranicznie im wierzą. Ważne jest uświadomienie im, że influencerzy kreują swój wizerunek, a ich filmy (np.”

Powiedz: „Teraz przejdziemy do ćwiczenia. Waszym zadaniem nie jest odpowiedzieć idealnie, tylko zauważyć, co jest bezpieczne, a co wymaga pomocy dorosłego.”

Powiedz: „Na koniec zapamiętujemy zdanie: Zatrzymaj się, pomyśl, zapytaj dorosłego.”

Przejście do ćwiczenia: „Za chwilę zrobimy zadanie. Nie sprawdzam, kto wie najwięcej. Ćwiczymy bezpieczne decyzje.”

Zamknięcie: „Każdy z was kończy lekcję z jedną zasadą, którą może zabrać do domu.”

Przebieg minuta po minucie

  1. 0–5 minPowitanie i jedno zdanie celu lekcji.
  2. 5–15 minRozmowa kierowana na prostych przykładach z życia dzieci.
  3. 15–25 minMiniwyjaśnienie bez trudnego żargonu.
  4. 25–45 minĆwiczenie główne z agendy.
  5. 45–55 minOmówienie prac/scenek i przełożenie na codzienne zachowanie.
  6. 55–60 minMini-check: jedno zdanie, gest lub karta STOP/OK.

Pytania do dzieci

  • Co według was oznacza temat: „Moi internetowi idole – czy mówią całą prawdę?”?
  • Czy zdjęcie zawsze pokazuje prawdę?
  • Po czym poznajemy informację, która próbuje nas przestraszyć?
  • Dlaczego ktoś może wymyślić fałszywą wiadomość?
  • Czy influencer zawsze mówi całą prawdę?
  • Co robimy, gdy nie wiemy, czy coś jest prawdą?

Typowe odpowiedzi dzieci i reakcje prowadzącej

„Widziałem film, więc to prawda.”

Film może pokazywać prawdę, ale może być też przerobiony, wyreżyserowany albo wygenerowany. Dlatego cyberdetektyw nie spieszy się z wiarą.

„Mój ulubiony youtuber by nie skłamał.”

Możemy lubić twórcę, ale nadal sprawdzamy informacje. Czasem film jest reklamą albo żartem.

„Kliknę, żeby sprawdzić.”

Nie klikamy podejrzanych linków, żeby sprawdzić. Najpierw wołamy dorosłego i sprawdzamy razem bezpiecznie.

Dziecko mówi: „Nie wiem”.

To jest bardzo dobra odpowiedź startowa. W bezpieczeństwie w sieci wolno nie wiedzieć — wtedy zatrzymujemy się i pytamy dorosłego.

Dziecko żartuje z tematu.

Nie zawstydzaj. Powiedz spokojnie: „Możemy się uśmiechać, ale temat jest ważny, bo chodzi o bezpieczeństwo dzieci”.

Dziecko opowiada prawdziwą, niepokojącą historię.

Podziękuj za zaufanie, nie wypytuj przy grupie o szczegóły. Powiedz: „Dziękuję, że to mówisz. Po zajęciach porozmawiamy spokojnie z dorosłą osobą, która może pomóc”.

Czego nie mówić

Nie zawstydzaj dziecka za to, że uwierzyło w fałszywą informację. W tym wieku celem jest odruch pytania dorosłego, a nie samodzielny fact-checking.

Mini-check na koniec

Poproś dzieci, aby dokończyły zdanie: „Po tej lekcji wiem, że…” albo pokazały kciukiem: rozumiem / mam pytanie.

Zadanie domowe

W domu: obejrzyjcie jedną informację/filmik i poćwiczcie zdanie: „Nie wiem, czy to prawda — sprawdźmy razem”.

Godzina 6

Trening Cyber-Detektywa (Zaufany Dorosły)

↑ góra

Cel

Wpojenie najważniejszej zasady weryfikacji informacji dla dzieci: "nie wiesz, czy to prawda? Zapytaj dorosłego!".

Wiedza w pigułce

Samodzielna weryfikacja źródeł (tzw. fact-checking) jest zbyt trudna dla 7-latka. Główną metodą radzenia sobie z fałszywymi i niepokojącymi informacjami musi być nawyk natychmiastowego pytania o zdanie zaufanego dorosłego. Dzieci nie mogą same klikać w podejrzane linki "żeby sprawdzić".

Materiały

„Kodeks dobrych praktyk - wspólnie przeciw dezinformacji” (zasady zaadaptowane dla najmłodszych).

Ćwiczenie z agendy

Złota Odznaka Detektywa. Dzieci rysują i wycinają z papieru odznaki policyjne/detektywistyczne. Otrzymują scenariusze sytuacji (np. "Wyskakuje komunikat: wygrałeś milion złotych!") i za każdym razem, gdy rozwiązaniem jest "zapytaj rodzica/nauczyciela", przyklejają na swoją odznakę gwiazdkę.

Co mówić — gotowy skrypt

Powiedz: „Dzisiaj zajmiemy się tematem: Trening Cyber-Detektywa (Zaufany Dorosły). Nie musicie znać trudnych słów — będziemy uczyć się przez przykłady, ruch i zabawę.”

Powiedz: „Najważniejsza zasada tej lekcji brzmi: Nie wszystko w internecie jest prawdą; cyberdetektyw zatrzymuje się, myśli i pyta dorosłego.”

Powiedz: „Powiedz dzieciom prostymi słowami: Samodzielna weryfikacja źródeł (tzw. fact-checking) jest zbyt trudna dla 7-latka.”

Powiedz: „Teraz przejdziemy do ćwiczenia. Waszym zadaniem nie jest odpowiedzieć idealnie, tylko zauważyć, co jest bezpieczne, a co wymaga pomocy dorosłego.”

Powiedz: „Na koniec zapamiętujemy zdanie: Zatrzymaj się, pomyśl, zapytaj dorosłego.”

Przejście do ćwiczenia: „Za chwilę zrobimy zadanie. Nie sprawdzam, kto wie najwięcej. Ćwiczymy bezpieczne decyzje.”

Zamknięcie: „Każdy z was kończy lekcję z jedną zasadą, którą może zabrać do domu.”

Przebieg minuta po minucie

  1. 0–5 minPowitanie i jedno zdanie celu lekcji.
  2. 5–15 minRozmowa kierowana na prostych przykładach z życia dzieci.
  3. 15–25 minMiniwyjaśnienie bez trudnego żargonu.
  4. 25–45 minĆwiczenie główne z agendy.
  5. 45–55 minOmówienie prac/scenek i przełożenie na codzienne zachowanie.
  6. 55–60 minMini-check: jedno zdanie, gest lub karta STOP/OK.

Pytania do dzieci

  • Co według was oznacza temat: „Trening Cyber-Detektywa (Zaufany Dorosły)”?
  • Czy zdjęcie zawsze pokazuje prawdę?
  • Po czym poznajemy informację, która próbuje nas przestraszyć?
  • Dlaczego ktoś może wymyślić fałszywą wiadomość?
  • Czy influencer zawsze mówi całą prawdę?
  • Co robimy, gdy nie wiemy, czy coś jest prawdą?

Typowe odpowiedzi dzieci i reakcje prowadzącej

„Widziałem film, więc to prawda.”

Film może pokazywać prawdę, ale może być też przerobiony, wyreżyserowany albo wygenerowany. Dlatego cyberdetektyw nie spieszy się z wiarą.

„Mój ulubiony youtuber by nie skłamał.”

Możemy lubić twórcę, ale nadal sprawdzamy informacje. Czasem film jest reklamą albo żartem.

„Kliknę, żeby sprawdzić.”

Nie klikamy podejrzanych linków, żeby sprawdzić. Najpierw wołamy dorosłego i sprawdzamy razem bezpiecznie.

Dziecko mówi: „Nie wiem”.

To jest bardzo dobra odpowiedź startowa. W bezpieczeństwie w sieci wolno nie wiedzieć — wtedy zatrzymujemy się i pytamy dorosłego.

Dziecko żartuje z tematu.

Nie zawstydzaj. Powiedz spokojnie: „Możemy się uśmiechać, ale temat jest ważny, bo chodzi o bezpieczeństwo dzieci”.

Dziecko opowiada prawdziwą, niepokojącą historię.

Podziękuj za zaufanie, nie wypytuj przy grupie o szczegóły. Powiedz: „Dziękuję, że to mówisz. Po zajęciach porozmawiamy spokojnie z dorosłą osobą, która może pomóc”.

Czego nie mówić

Nie zawstydzaj dziecka za to, że uwierzyło w fałszywą informację. W tym wieku celem jest odruch pytania dorosłego, a nie samodzielny fact-checking.

Mini-check na koniec

Poproś dzieci, aby dokończyły zdanie: „Po tej lekcji wiem, że…” albo pokazały kciukiem: rozumiem / mam pytanie.

Zadanie domowe

W domu: obejrzyjcie jedną informację/filmik i poćwiczcie zdanie: „Nie wiem, czy to prawda — sprawdźmy razem”.

Godzina 7

Wirtualne zmagania z fałszem w grze FireW@lly

↑ góra

Cel

Praktyczne utrwalenie wiedzy o manipulacji w wirtualnym środowisku.

Wiedza w pigułce

Fabuła bezpiecznej, rządowej gry edukacyjnej "FireW@lly" koncentruje się m.in. na problemie fake newsów i szkodliwych treści. Rozgrywka w angażujący sposób pozwala dzieciom pomóc wirtualnym przyjaciołom w rozpoznawaniu cyberintruzów rozsiewających nieprawdziwe informacje.

Materiały

Gra mobilna „FireW@lly” na urządzeniach.

Ćwiczenie z agendy

Łapiemy wirusa Kłamstwa. Dzieci grają na tabletach/telefonach w wyznaczone misje z gry "FireW@lly", których celem jest zdemaskowanie fake newsów na dysku twardym i ratowanie cyfrowego miasta.

Co mówić — gotowy skrypt

Powiedz: „Dzisiaj zajmiemy się tematem: Wirtualne zmagania z fałszem w grze FireW@lly. Nie musicie znać trudnych słów — będziemy uczyć się przez przykłady, ruch i zabawę.”

Powiedz: „Najważniejsza zasada tej lekcji brzmi: Nie wszystko w internecie jest prawdą; cyberdetektyw zatrzymuje się, myśli i pyta dorosłego.”

Powiedz: „Powiedz dzieciom prostymi słowami: Fabuła bezpiecznej, rządowej gry edukacyjnej "FireW@lly" koncentruje się m.in. na problemie fake newsów i szkodliwych treści.”

Powiedz: „Teraz przejdziemy do ćwiczenia. Waszym zadaniem nie jest odpowiedzieć idealnie, tylko zauważyć, co jest bezpieczne, a co wymaga pomocy dorosłego.”

Powiedz: „Na koniec zapamiętujemy zdanie: Zatrzymaj się, pomyśl, zapytaj dorosłego.”

Przejście do ćwiczenia: „Za chwilę zrobimy zadanie. Nie sprawdzam, kto wie najwięcej. Ćwiczymy bezpieczne decyzje.”

Zamknięcie: „Każdy z was kończy lekcję z jedną zasadą, którą może zabrać do domu.”

Przebieg minuta po minucie

  1. 0–5 minBezpieczny start: przypomnienie, że gramy tylko w ustalonym czasie i nie wpisujemy prywatnych danych.
  2. 5–15 minWyjaśnienie celu misji i zasad pracy w parach.
  3. 15–40 minKontrolowana rozgrywka / praca przy urządzeniach, prowadząca krąży i zadaje pytania.
  4. 40–52 minOmówienie decyzji: co było bezpieczne, co było czerwonym światłem?
  5. 52–60 minZapis jednej zasady na kartce lub w klasowym kodeksie.

Pytania do dzieci

  • Co według was oznacza temat: „Wirtualne zmagania z fałszem w grze FireW@lly”?
  • Czy zdjęcie zawsze pokazuje prawdę?
  • Po czym poznajemy informację, która próbuje nas przestraszyć?
  • Dlaczego ktoś może wymyślić fałszywą wiadomość?
  • Czy influencer zawsze mówi całą prawdę?
  • Co robimy, gdy nie wiemy, czy coś jest prawdą?

Typowe odpowiedzi dzieci i reakcje prowadzącej

„Widziałem film, więc to prawda.”

Film może pokazywać prawdę, ale może być też przerobiony, wyreżyserowany albo wygenerowany. Dlatego cyberdetektyw nie spieszy się z wiarą.

„Mój ulubiony youtuber by nie skłamał.”

Możemy lubić twórcę, ale nadal sprawdzamy informacje. Czasem film jest reklamą albo żartem.

„Kliknę, żeby sprawdzić.”

Nie klikamy podejrzanych linków, żeby sprawdzić. Najpierw wołamy dorosłego i sprawdzamy razem bezpiecznie.

Dziecko mówi: „Nie wiem”.

To jest bardzo dobra odpowiedź startowa. W bezpieczeństwie w sieci wolno nie wiedzieć — wtedy zatrzymujemy się i pytamy dorosłego.

Dziecko żartuje z tematu.

Nie zawstydzaj. Powiedz spokojnie: „Możemy się uśmiechać, ale temat jest ważny, bo chodzi o bezpieczeństwo dzieci”.

Dziecko opowiada prawdziwą, niepokojącą historię.

Podziękuj za zaufanie, nie wypytuj przy grupie o szczegóły. Powiedz: „Dziękuję, że to mówisz. Po zajęciach porozmawiamy spokojnie z dorosłą osobą, która może pomóc”.

Czego nie mówić

Nie zawstydzaj dziecka za to, że uwierzyło w fałszywą informację. W tym wieku celem jest odruch pytania dorosłego, a nie samodzielny fact-checking.

Mini-check na koniec

Poproś dzieci, aby dokończyły zdanie: „Po tej lekcji wiem, że…” albo pokazały kciukiem: rozumiem / mam pytanie.

Zadanie domowe

W domu: obejrzyjcie jedną informację/filmik i poćwiczcie zdanie: „Nie wiem, czy to prawda — sprawdźmy razem”.

Godzina 8

Finał Cybermastera – Mówimy NIE kłamstwom w sieci

↑ góra

Cel

Radosne podsumowanie modułu, integracja grupy i przypomnienie kluczowych pojęć w formie kalamburów.

Wiedza w pigułce

Nauka poprzez ruch i skojarzenia pomaga utrwalić trudne pojęcia takie jak "fake news", "reklama" czy "kłamstwo", bez wywoływania u dzieci lęku.

Materiały

Gra planszowa NASK "Odgadnij to: Cybermaster" (część z hasłami o dezinformacji).

Ćwiczenie z agendy

Mistrzostwa Kalamburów. Dzieci grają w grę "Cybermaster". Za pomocą gestów i opisów prezentują takie hasła jak: "kłamstwo", "detektyw", "żart", "prawda", "reklama". Moduł kończy się wręczeniem certyfikatów "Odpornego na kłamstwa Cyber-Detektywa".

Co mówić — gotowy skrypt

Powiedz: „Dzisiaj zajmiemy się tematem: Finał Cybermastera – Mówimy NIE kłamstwom w sieci. Nie musicie znać trudnych słów — będziemy uczyć się przez przykłady, ruch i zabawę.”

Powiedz: „Najważniejsza zasada tej lekcji brzmi: Nie wszystko w internecie jest prawdą; cyberdetektyw zatrzymuje się, myśli i pyta dorosłego.”

Powiedz: „Powiedz dzieciom prostymi słowami: Nauka poprzez ruch i skojarzenia pomaga utrwalić trudne pojęcia takie jak "fake news", "reklama" czy "kłamstwo", bez wywoływania u dzieci lęku.”

Powiedz: „Teraz przejdziemy do ćwiczenia. Waszym zadaniem nie jest odpowiedzieć idealnie, tylko zauważyć, co jest bezpieczne, a co wymaga pomocy dorosłego.”

Powiedz: „Na koniec zapamiętujemy zdanie: Zatrzymaj się, pomyśl, zapytaj dorosłego.”

Przejście do ćwiczenia: „Za chwilę zrobimy zadanie. Nie sprawdzam, kto wie najwięcej. Ćwiczymy bezpieczne decyzje.”

Zamknięcie: „Każdy z was kończy lekcję z jedną zasadą, którą może zabrać do domu.”

Przebieg minuta po minucie

  1. 0–10 minRadosne przypomnienie zasad i podział na drużyny.
  2. 10–35 minGra ruchowa / kalambury / quiz bez oceniania.
  3. 35–48 minPowtórka najważniejszych zasad: każde dziecko mówi jedną rzecz.
  4. 48–55 minKrótka refleksja: kiedy użyję tej wiedzy w domu lub w grze?
  5. 55–60 minWręczenie certyfikatów lub odznak.

Pytania do dzieci

  • Co według was oznacza temat: „Finał Cybermastera – Mówimy NIE kłamstwom w sieci”?
  • Czy zdjęcie zawsze pokazuje prawdę?
  • Po czym poznajemy informację, która próbuje nas przestraszyć?
  • Dlaczego ktoś może wymyślić fałszywą wiadomość?
  • Czy influencer zawsze mówi całą prawdę?
  • Co robimy, gdy nie wiemy, czy coś jest prawdą?

Typowe odpowiedzi dzieci i reakcje prowadzącej

„Widziałem film, więc to prawda.”

Film może pokazywać prawdę, ale może być też przerobiony, wyreżyserowany albo wygenerowany. Dlatego cyberdetektyw nie spieszy się z wiarą.

„Mój ulubiony youtuber by nie skłamał.”

Możemy lubić twórcę, ale nadal sprawdzamy informacje. Czasem film jest reklamą albo żartem.

„Kliknę, żeby sprawdzić.”

Nie klikamy podejrzanych linków, żeby sprawdzić. Najpierw wołamy dorosłego i sprawdzamy razem bezpiecznie.

Dziecko mówi: „Nie wiem”.

To jest bardzo dobra odpowiedź startowa. W bezpieczeństwie w sieci wolno nie wiedzieć — wtedy zatrzymujemy się i pytamy dorosłego.

Dziecko żartuje z tematu.

Nie zawstydzaj. Powiedz spokojnie: „Możemy się uśmiechać, ale temat jest ważny, bo chodzi o bezpieczeństwo dzieci”.

Dziecko opowiada prawdziwą, niepokojącą historię.

Podziękuj za zaufanie, nie wypytuj przy grupie o szczegóły. Powiedz: „Dziękuję, że to mówisz. Po zajęciach porozmawiamy spokojnie z dorosłą osobą, która może pomóc”.

Czego nie mówić

Nie zawstydzaj dziecka za to, że uwierzyło w fałszywą informację. W tym wieku celem jest odruch pytania dorosłego, a nie samodzielny fact-checking.

Mini-check na koniec

Poproś dzieci, aby dokończyły zdanie: „Po tej lekcji wiem, że…” albo pokazały kciukiem: rozumiem / mam pytanie.

Zadanie domowe

W domu: obejrzyjcie jedną informację/filmik i poćwiczcie zdanie: „Nie wiem, czy to prawda — sprawdźmy razem”.

Materiał pokursowy dla rodziców — wersja skrócona

Temat kursu: Prawda czy kłamstwo w sieci? (Wiek: 7-9 lat)

Zdanie, które warto powtarzać w domu: Zatrzymaj się, pomyśl, zapytaj dorosłego.

  • Godzina 1: W domu: obejrzyjcie jedną informację/filmik i poćwiczcie zdanie: „Nie wiem, czy to prawda — sprawdźmy razem”.
  • Godzina 2: W domu: obejrzyjcie jedną informację/filmik i poćwiczcie zdanie: „Nie wiem, czy to prawda — sprawdźmy razem”.
  • Godzina 3: W domu: obejrzyjcie jedną informację/filmik i poćwiczcie zdanie: „Nie wiem, czy to prawda — sprawdźmy razem”.
  • Godzina 4: W domu: obejrzyjcie jedną informację/filmik i poćwiczcie zdanie: „Nie wiem, czy to prawda — sprawdźmy razem”.
  • Godzina 5: W domu: obejrzyjcie jedną informację/filmik i poćwiczcie zdanie: „Nie wiem, czy to prawda — sprawdźmy razem”.
  • Godzina 6: W domu: obejrzyjcie jedną informację/filmik i poćwiczcie zdanie: „Nie wiem, czy to prawda — sprawdźmy razem”.
  • Godzina 7: W domu: obejrzyjcie jedną informację/filmik i poćwiczcie zdanie: „Nie wiem, czy to prawda — sprawdźmy razem”.
  • Godzina 8: W domu: obejrzyjcie jedną informację/filmik i poćwiczcie zdanie: „Nie wiem, czy to prawda — sprawdźmy razem”.